ประวัติ Mazda จากไม้ก๊อกปี 1920 สู่ Mazda-Go รถโรตารี Fighter และ BT-50 ไทย
ก่อนที่ Mazda จะมี Fighter และ BT-50 ในไทย บริษัทเริ่มจากไม้ก๊อกในฮิโรชิมา ทำรถบรรทุกสามล้อ พัฒนารถเก๋งและเครื่องโรตารี ก่อนสร้างฐานผลิตรถร่วมกับ Ford และเปลี่ยนความร่วมมือกระบะไปสู่ Isuzu
ถ้านึกถึง Mazda ในไทย หลายคนจะนึกถึงกระบะ Fighter หรือ BT-50 แต่ประวัติของผู้ผลิตจากฮิโรชิมาไม่ได้เริ่มด้วยรถกระบะสี่ล้อ บริษัทก่อตั้งในปี 1920 เพื่อทำธุรกิจไม้ก๊อก แล้วพัฒนารถบรรทุกสามล้อ Mazda-Go ปี 1931 ก่อนสร้างรถเก๋ง R360 และเครื่องยนต์โรตารี Cosmo Sport ส่วนอุตสาหกรรมรถกระบะไทยมีทั้งความร่วมมือกับ Ford และ Isuzu ในต่างยุค เรื่องนี้จึงแยกประวัติ Mazda ทั้งบริษัทออกจากประวัติรถหนึ่งรุ่น
เริ่มจากไม้ก๊อกในฮิโรชิมา ปี 1920 ก่อนผลิตรถยนต์
บริษัทที่ต่อมากลายเป็น Mazda ก่อตั้งในเมืองฮิโรชิมาวันที่ 30 มกราคม 1920 ภายใต้ชื่อ Toyo Cork Kogyo Co., Ltd. ธุรกิจแรกเกี่ยวข้องกับผลิตภัณฑ์จากไม้ก๊อก ไม่ใช่รถกระบะหรือเครื่องยนต์โรตารี ในปี 1921 Jujiro Matsuda ขึ้นเป็นประธาน และผลักดันให้องค์กรขยายจากวัสดุไปสู่งานเครื่องจักร ซึ่งเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญก่อนการทำยานยนต์
ปี 1927 บริษัทเปลี่ยนชื่อเป็น Toyo Kogyo Co., Ltd. หลังขยายกิจการเครื่องจักรและงานอุตสาหกรรมอื่น จึงต้องแยกวันที่ก่อตั้งกิจการปี 1920 ออกจากปีเปลี่ยนชื่อปี 1927 และปี 1984 ที่เปลี่ยนชื่อเป็น Mazda Motor Corporation ในภายหลัง คำว่า Mazda เป็นชื่อสินค้าที่ใช้ก่อนปี 1984 ไม่ใช่ชื่อจดทะเบียนบริษัทตั้งแต่ปีแรก
Mazda-Go ปี 1931 เป็นรถบรรทุกสามล้อ ไม่ใช่ B-Series
เดือนตุลาคม 1931 Toyo Kogyo เริ่มผลิต Mazda-Go Type DA รถบรรทุกสามล้อที่ใช้เครื่องยนต์พัฒนาเองและมีชิ้นส่วนผลิตในญี่ปุ่น Mazda นับรถรุ่นนี้เป็นรถยนต์รุ่นแรกของบริษัท แต่ต้องอธิบายว่าเป็นยานพาหนะสามล้อสำหรับขนส่งสินค้า ไม่ใช่รถกระบะสี่ล้อในความหมายปัจจุบันและไม่ได้เป็นรุ่นเดียวกับ Mazda Fighter ที่ขายในไทยหลายสิบปีต่อมา
รายละเอียดที่น่าสนใจคือเครื่องหมาย Mazda-Go ในปี 1931 มีสัญลักษณ์สามเพชรของ Mitsubishi ซึ่งทำหน้าที่เป็นผู้จำหน่ายสินค้า Mazda ในยุคนั้น ข้อมูลจากหน้าประวัติเครื่องหมายของ Mazda ช่วยอธิบายความสัมพันธ์การค้าโดยไม่ทำให้ผู้อ่านเข้าใจว่าบริษัท Mazda กับ Mitsubishi Motors เป็นผู้ผลิตรถยี่ห้อเดียวกัน หรือว่า Mitsubishi Motors ที่ตั้งขึ้นในภายหลังเป็นผู้สร้าง Mazda-Go
ฮิโรชิมาปี 1945 และการเดินหน้าสร้างรถอีกครั้ง
เดือนสิงหาคม 1945 เมืองฮิโรชิมาเผชิญระเบิดปรมาณู บริษัทซึ่งอยู่ในภูมิภาคเดียวกันยังสนับสนุนพื้นที่ทำงานแก่หน่วยงานรัฐ ศาล และสื่อมวลชนในช่วงฉุกเฉิน ประวัติทางการบันทึกว่าการผลิตรถบรรทุกสามล้อซึ่งหยุดไปหลังเหตุการณ์กลับมาดำเนินงานอีกครั้งในเดือนธันวาคมปีเดียวกัน จึงเป็นทั้งส่วนหนึ่งของประวัติอุตสาหกรรมและเรื่องเมืองฮิโรชิมา
ความพยายามฟื้นกำลังผลิตเกิดก่อนที่ Mazda จะมีรถเก๋งนั่งสี่ล้อของตนเอง บริษัทพัฒนางานหล่อและการผลิตเครื่องจักรเพื่อเตรียมเข้าสู่ตลาดรถยนต์นั่งเต็มตัวในทศวรรษต่อมา เรื่องราวที่ Mazda-Go เคยเป็นรถบรรทุกสามล้อไม่ได้หมายความว่าบริษัทจะมุ่งทำเฉพาะรถขนส่งไปตลอด เพราะเป้าหมายการผลิตรถเก๋งและรถยนต์เพื่อครอบครัวเติบโตตามมา
R360 ปี 1960 และ Familia: Mazda ไม่ได้ผลิตแต่รถใช้แรงงาน
ในเดือนพฤษภาคม 1960 Mazda เปิดตัว R360 Coupé ซึ่งเป็นรถยนต์นั่งสี่ล้อรุ่นแรกของบริษัท ตัวรถมีขนาดเล็กเพื่อให้ครัวเรือนเข้าถึงได้ง่าย ต่อมาปี 1962 มี Carol และในปี 1963 เปิดตัว Familia ซึ่งภายหลังคนต่างประเทศรู้จักในชื่อ Mazda 800, 1000, 1200 หรือ 323 ตามรุ่นและตลาด เหตุการณ์เหล่านี้เกิดก่อนรถกระบะไทยรุ่น Fighter หลายสิบปี
รถยนต์นั่งสี่ล้อ R360 แตกต่างจากรถบรรทุก Mazda-Go อย่างชัดเจนทั้งตัวถัง การใช้งาน และกลุ่มผู้ซื้อ ขณะเดียวกัน Mazda ยังทำรถเพื่อการพาณิชย์ ไม่ได้ยุติสายรถขนส่งเมื่อเปิดตัวรถเก๋ง การเขียนประวัติแบรนด์จึงควรเล่ารถทั้งสองสายคู่กัน และระวังไม่เอาชื่อ Familia ในตลาดญี่ปุ่นไปแทนชื่อรุ่นและปีขายจริงในประเทศไทยโดยไม่ตรวจแหล่งไทย
B-Series ปี 1961: แยกจาก Mazda-Go สามล้อและรถปิกอัพไทย
Mazda บันทึกการเปิดตัวรถกระบะสี่ล้อ B1500 ในเดือนสิงหาคม 1961 และรถใช้งานขนาดเล็ก B360 Truck ในเดือนกุมภาพันธ์ปีเดียวกัน รถ B1500 ถือเป็นบรรพบุรุษสาย B-Series ที่ขยายเป็นรถกระบะหลายตลาดต่อมา แต่ชื่อรุ่นที่ใช้ในตลาดส่งออกหรือรุ่นเครื่องยนต์แตกต่างกันตามยุค จึงไม่ควรสรุปว่ารถ B1500 ทุกคันเหมือน Mazda Fighter ในไทยปี 1998
สำหรับไทย Mazda มีเอกสารประชาสัมพันธ์ย้อนหลังที่ระบุการจำหน่ายกระบะ Familia 800 นำเข้าในปี 1964 และต่อมาใช้ชื่อ Fighter กับ BT-50 ในคนละยุค ความเชื่อมโยงของสายกระบะจึงมีหลายก้าว ได้แก่รถสามล้อก่อนสงคราม B-Series ตั้งแต่ปี 1961 การนำเข้ารถในไทย และโรงงานประกอบที่ระยองซึ่งเพิ่งเริ่มผลิตกระบะครั้งสำคัญในปี 1998
Cosmo Sport ปี 1967: เครื่องยนต์โรตารีและความแตกต่างของ Mazda
Mazda ทำความร่วมมือทางเทคนิคกับ NSU/Wankel ของเยอรมนีในเดือนกรกฎาคม 1961 เพื่อพัฒนาเครื่องยนต์โรตารี แล้วเปิดตัว Cosmo Sport หรือ Mazda 110S ในเดือนพฤษภาคม 1967 ซึ่งเป็นรถยนต์รุ่นแรกของ Mazda ที่จำหน่ายพร้อมเครื่องยนต์โรตารี จุดนี้เป็นเรื่องของเทคโนโลยีรถสปอร์ตและการขับขี่ ไม่ใช่เทคโนโลยีเครื่องยนต์ดีเซลของกระบะ B-Series ทุกเจเนอเรชัน
จาก Cosmo Sport Mazda ต่อยอดเครื่องโรตารีไปยัง Familia Rotary, Savanna/RX-3, RX-7 ที่เริ่มปี 1978 และ RX-8 ที่เปิดตัวปี 2003 ผู้ผลิตระบุว่ายอดผลิตรถเครื่องโรตารีสะสมเกินสองล้านคันในปี 2023 ภาพ Cosmo ที่ประกอบในบทความถ่ายรถคลาสสิกในปี 2017 จึงไม่ใช่ภาพโรงงานขณะเปิดตัวปี 1967 และไม่ควรถูกใช้เป็นข้อยืนยันสเปกรถไทยรุ่นอื่น
รถสปอร์ต MX-5 และ Mazda 787B ที่ชนะ Le Mans
ในปี 1989 Mazda เปิดตัว MX-5 รถสปอร์ตเปิดประทุนสองที่นั่งที่รู้จักในญี่ปุ่นในชื่อ Eunos Roadster ยืนยันว่าบริษัทให้ความสำคัญกับรถยนต์นั่งเพื่อความสนุกในการขับขี่ ไม่ได้ทำตลาดเฉพาะรถยนต์เพื่อการพาณิชย์หรือระบบ 4WD รุ่นที่เหมาะกับการใช้ในไร่ ปัจจุบันประวัติ MX-5 มีเจเนอเรชันของตนเอง ไม่ใช่ชื่อรุ่นย่อยของ BT-50
เดือนมิถุนายน 1991 รถแข่ง Mazda 787B ชนะการแข่งขัน Le Mans 24 Hours เป็นชัยชนะครั้งแรกของรถยนต์จากผู้ผลิตญี่ปุ่นตามประวัติ Mazda ซึ่งเกี่ยวข้องกับเครื่องโรตารีในรถแข่งที่ได้รับการพัฒนาเฉพาะการแข่งขัน ผลงานนี้ไม่ควรนำเครื่องยนต์ของรถแข่งมาพูดเป็นสเปกโรงงานของรถยนต์ใช้งานบนถนนหรือรถกระบะของ Mazda
Mazda ประเทศไทยเริ่มจากการจำหน่ายก่อนเป็นฐานผลิต
เอกสาร Mazda Sales Thailand ในโอกาสครบรอบ 100 ปีระบุจุดเริ่มความสัมพันธ์กับตลาดไทยนับจากปี 1951 ผ่านธุรกิจ Mazda Sukosol และระบุว่าบริษัท Mazda Sales (Thailand) Co., Ltd. จัดตั้งในปี 1999 ส่วนบทความประวัติกระบะจาก Mazda ไทยระบุการนำเข้า Familia 800 โดย Kamol Sukosol ในปี 1964 ปีเหล่านี้อธิบายกิจกรรมต่างชนิด ไม่ควรบังคับให้เหลือปีเริ่มธุรกิจเพียงปีเดียว
ในไทม์ไลน์สากล Mazda ยังบันทึกการเริ่มการผลิตรถในประเทศไทยเมื่อเดือนมกราคม 1975 ซึ่งเกิดก่อนบริษัท AutoAlliance Thailand ในปี 1995 การแยกกิจกรรมประกอบยุคเก่าจากโรงงานร่วมทุนใหม่เป็นเรื่องสำคัญ เพราะปี 1998 ของ Mazda Fighter ไม่ใช่วันที่ Mazda เพิ่งเริ่มทำธุรกิจหรือเริ่มมีการผลิตรถทั้งหมดในประเทศไทย
AutoAlliance Thailand: Mazda กับ Ford ร่วมสร้างกระบะ Fighter
Mazda และ Ford ร่วมตั้ง AutoAlliance (Thailand) หรือ AAT ในจังหวัดระยองเดือนพฤศจิกายน 1995 แล้วเปิดการผลิตกระบะ Mazda Fighter/B-Series และ Ford Ranger ในปี 1998 ตามเอกสารเปิดโรงงานวันที่ 1 กรกฎาคมปีนั้น โดยเอกสาร Mazda อีกฉบับบันทึกว่าเริ่มงานผลิตบางส่วนเดือนพฤษภาคม 1998 จึงแยกช่วงเริ่มเดินสายผลิตกับพิธีเปิดโรงงานอย่างเป็นทางการได้โดยไม่ขัดแย้งกัน
ชื่อ Fighter ที่ใช้ในตลาดไทยสัมพันธ์กับ B-Series แต่ไม่ได้หมายความว่ารถทุกตลาดใช้ชื่อ Fighter เหมือนกัน และความร่วมมือโรงงานระหว่าง Mazda กับ Ford ไม่ได้แปลว่าบริษัททั้งสองเป็นบริษัทเดียวกัน โรงงาน AAT ยังขยายสู่รถยนต์นั่งโดยมี Mazda 323 ในปี 2000 ตามแผน และต่อมามี Mazda2 กับ Mazda3 ซึ่งตอกย้ำว่าฐานระยองไม่ได้ผลิตรถกระบะเพียงอย่างเดียว
BT-50 เปิดตัวที่กรุงเทพฯ ปี 2006 และสายความร่วมมือเปลี่ยน
วันที่ 9 มีนาคม 2006 Mazda ประกาศว่าจะเปิดตัวรถกระบะหนึ่งตัน BT-50 ครั้งแรกของโลกในงาน Bangkok International Motor Show ช่วงเดือนมีนาคมปีนั้น โดยชื่อ BT-50 สื่อถึงมรดกจาก B-Series ส่วนข้อมูลโรงงาน AAT ระบุเริ่มผลิต BT-50 ในเดือนกุมภาพันธ์ 2006 จึงต้องแยกปีเริ่มผลิตจากเดือนที่ประกาศและเปิดให้ผู้ชมเห็นรถรุ่นใหม่ในงานมอเตอร์โชว์
ต่อมาบริษัท Mazda กับ Isuzu ทำข้อตกลงความร่วมมือกระบะรุ่นถัดไปในปี 2016 และ Mazda เปิดตัว BT-50 รุ่นใหม่วันที่ 17 มิถุนายน 2020 โดยระบุชัดว่าผลิตให้โดย Isuzu ในรูปแบบ OEM ความเปลี่ยนแปลงนี้ต่างจาก Mazda Fighter และ BT-50 ยุคก่อนที่เกี่ยวข้องกับโรงงานร่วมทุน Ford อย่างมาก การเขียนหน้าประวัติจึงต้องหลีกเลี่ยงการบอกว่า BT-50 ทุกปีใช้พื้นฐาน Ford หรือ Isuzu เหมือนกันทั้งหมด
ชื่อ Mazda Motor Corporation ปี 1984 และทิศทาง Skyactiv
แม้บริษัทใช้ชื่อแบรนด์ Mazda บนรถมาตั้งแต่ยุค Mazda-Go แต่ชื่อบริษัท Mazda Motor Corporation ใช้ตั้งแต่ปี 1984 ตามเส้นเวลาอย่างเป็นทางการ เมื่อก้าวเข้าสู่ทศวรรษ 2010 บริษัทประกาศแนวคิด Skyactiv Technology และงานออกแบบ Kodo ก่อนทยอยใช้ในรถยนต์นั่งและครอสโอเวอร์ เช่น CX-5 ปี 2012 รายละเอียดเครื่องยนต์และรุ่นย่อยของรถแต่ละประเทศต้องอ้างอิงกับรุ่นปีจริง ไม่ใช่เอาแนวคิดเทคโนโลยีระดับบริษัทไปใช้แทนสเปก
ช่วงปี 1979 Mazda เริ่มความสัมพันธ์ด้านทุนกับ Ford และในปี 2017 ลงนามความร่วมมือด้านธุรกิจและทุนกับ Toyota ตามประวัติบริษัท ทั้งสองเหตุการณ์เป็นระดับพันธมิตรทางธุรกิจ ไม่ใช่การเปลี่ยนชื่อ Mazda เป็น Ford หรือ Toyota ความร่วมมือเหล่านี้มีความหมายต่อโรงงานและการพัฒนารถบางกลุ่ม แต่ต้องศึกษาต่อเป็นรายโครงการก่อนสรุปผลด้านแพลตฟอร์มหรือระบบขับเคลื่อน
อ่าน Mazda Brand History คู่กับ Fighter และ BT-50 อย่างไร
ใน 4WDSociety มีหน้า Vehicle Master สำหรับ Mazda Fighter และ BT-50 ซึ่งเหมาะกับคำถามว่ากระบะไทยแต่ละเจเนอเรชันใช้รุ่นเครื่องยนต์หรือระบบส่งกำลังอะไร ส่วนหน้า Brand History นี้มีไว้ตอบว่า Mazda เริ่มจากไม้ก๊อกเมื่อใด Mazda-Go สามล้อมีบทบาทอะไร ทำไมบริษัทพัฒนาโรตารี และไทยเกี่ยวข้องกับ Ford หรือ Isuzu ช่วงไหนตามหลักฐาน
การแยกประวัติบริษัทออกจากรายละเอียดรุ่นรถช่วยไม่ให้บทความกระบะ Mazda Fighter ที่ยังอยู่ระหว่างตรวจทานถูกเผยแพร่ก่อนเวลา และไม่โยงไปบทความ Preview ที่ยังไม่ได้รับอนุญาต เมื่อจำเป็นต้องรู้สเปกไทยของ BT-50 รุ่นปีหนึ่ง ให้เปิดหน้า Vehicle Master และเอกสารรุ่นนั้น ไม่ใช่ใช้ชื่อเครื่องยนต์โรตารีของ Cosmo Sport แทนข้อมูลกระบะดีเซล
หลักฐานประวัติจาก Mazda
เนื้อหาอ้างอิงจาก Mazda Motor Corporation และ Mazda Sales Thailand โดยตรง ภาพประกอบเป็นผลงานผู้ถ่ายบน Wikimedia Commons พร้อมปีถ่ายจริงและ CC BY-SA 4.0 ไม่ใช่ภาพโรงงานต้นฉบับในปีเปิดตัว
- Official Mazda history hubMazda Motor Corporation
- 1920–1979 company and product chronologyMazda Motor Corporation
- 1980–1989 company and product chronologyMazda Motor Corporation
- 1990–1999 company and product chronologyMazda Motor Corporation
- Mazda Marks its 100th Anniversary, January 30 2020Mazda Motor Corporation
- Historical Highlights: from cork to carsMazda Motor Corporation
- History of Mazda marks and symbolsMazda Motor Corporation
- Rotary-engine vehicle production passes two million, October 2023Mazda Motor Corporation
- AutoAlliance Thailand 25th anniversary and factory timeline, November 2020Mazda Motor Corporation
- AutoAlliance Thailand starts production of Mazda Fighter/B-Series and Ford RangerMazda Motor Corporation
- AAT-built Mazda 323 passenger car announced for Thailand, December 1999Mazda Motor Corporation
- BT-50 first global reveal planned for Bangkok, March 2006Mazda Motor Corporation
- All-New Mazda BT-50 based on Isuzu OEM pickup unveiled June 2020Mazda Motor Corporation
- Mazda BT-50 pickup heritage in Thailand, November 2024Mazda Sales (Thailand) Co., Ltd.
- Mazda 100th anniversary Thailand: Sukosol 1951, Mazda Sales Thailand founded 1999Mazda Sales (Thailand) Co., Ltd.
- Mazda B-Series Thailand 1998 reveal and AAT Ford partnershipMazda Motor Corporation
- Mazda 2023 rotary chronology: Cosmo RX-7 RX-8 MX-30Mazda Motor Corporation